Blaming and shaming the victim

“Blaming-the-victim” of “victim blaming” betekend in het  Nederlands slachtofferbeschuldiging of schuldvraagomkering. Dit is  een vorm van morele ontkoppeling waarbij  de dader maar ook de omstanders het slachtoffer de schuld geven van hetgeen er gebeurt is.  Dit doen zij door te stellen dat het slachtoffer het aan zichzelf te wijten heeft. Het slachtoffer wordt dan de dader en de dader kan zichzelf als slachtoffer gaan zien. De dader kan zichzelf als slachtoffer van de omstandigheden afschilderen tegenover zichzelf en anderen. Daarmee is deze verontschuldiging voor het slachtoffer extra belastend. Dit kan zo ver voeren dat het slachtoffer hierin gaat geloven met zelfverachting tot gevolg. Het slachtoffer krijgt een hekel aan zichzelf, zoekt de oorzaak bij zich zelf en kan daardoor een minderwaardigheidscomplex krijgen. Het slachtoffer denk:” Had ik maar…….dan was dit niet gebeurd!! Ook zorgt het verschijnsel ervoor dat het slachtoffer minder snel de openbaarheid zoekt, uit schaamtegevoelens.  

In dit hilarische filmpje van de BBC is te zien hoe absurd  Blaming Shaming the Victim  eigenlijk is.

Het neerleggen van de schuld bij het slachtoffer is onder meer te zien bij een aanranding en verkrachting.  Gedrag of kledingswijze van het slachtoffer wordt dan wel aangevoerd als aanstootgevend en een teken dat het slachtoffer ‘er zelf om vroeg’. Zo zijn er ook pedoseksuelen  die beweren dat de kinderlijke seksualiteit  een uitlokking was. Of dat het kind er zelf o, vroeg, dat het kind het fijn vond. 

Alledaagser is de verdediging van een pester die zegt dat de gepeste persoon het zelf ‘uitlokte’. Veel voorkomend is ook de verdediging van vreemdgaan met het argument dat de huwelijkspartner te weinig aandacht zou geven.

Een mogelijke verklaring voor blaming-the-victim is dat mensen zichzelf graag willen voorhouden dat wat iemand anders is overkomen henzelf niet zal overkomen. De gedachte dat het slachtoffer het er wel zelf naar gemaakt zal hebben is immers makkelijker te verdragen dan de gedachte dat het iedereen zou kunnen overkomen. Ook het willen geloven in een rechtvaardige wereld kan een rol spelen bij het neerleggen van de schuld bij het slachtoffer. Ook kan de zaak makkelijker worden afgedaan door te stellen dat het de eigen schuld is van het slachtoffer, de dader hoeft dan immers niet gestraft te worden.

Uitspraken als “Waar er twee kijven, hebben er twee schuld.”, “Hij begint, jij stopt.” en “Kijk eerst naar je eigen gedrag en dan pas naar dat van de ander.” worden nogal eens gebruikt om de schuld in de schoenen van het slachtoffer te leggen. Ook kan het voorkomen dat men actief op zoek gaat naar wat het slachtoffer fout zou kunnen hebben gedaan, waarbij het gedrag van het slachtoffer onder een vergrootglas wordt gelegd. 

De oorzaak of schuld bij een ander leggen wordt ook wel externaliseren genoemd. Iemand die ongewild in een situatie terecht is gekomen, het slachtoffer, kan niet altijd rekenen op begrip en sympathie. Blaming-the-victim is iets alledaags wat veel aan het licht komt tijdens rechtszaken. Een veelvoorkomende verklaring van een dader is ‘hij of zij vroeg er zelf om’. De dader kruipt in dit geval zelf in de rol van een slachtoffer. Mensen zijn geneigd om de schuld altijd bij een ander neer te leggen en niet direct bij zichzelf.

Daders die iemand hebben verkracht of iemand die een moord heeft gepleegd, schuiven regelmatig de schuld af naar een slachtoffer. Zij vertellen dan waarom een situatie uit de hand liep door een slachtoffer of geven aan zelf psychologische of gedragsproblemen te hebben. Voor slachtoffers is dit extra pijnlijk en de schuld krijgen voor iets waar iemand onschuldig voor is, kan een enorme impact maken. Vaak komen er schaamtegevoelens bij kijken omdat het slachtoffer bang is dat niemand hem of haar geloofd. Vooral vrouwen die betrokken zijn bij een misdaad zoals seksuele intimidatie ondervinden dit. De vrouw lokte het uit met haar kleding en gedrag’ is een veelvoorkomende verklaring van een dader.

Het tegenovergestelde van blaming-the-victim is de verantwoording nemen voor een daad. Iemand zegt in dit geval schuldig te zijn en neemt genoegen met alle gevolgen van dien zoals een gevangenisstraf, boete of ontslag.

Verschillende vormen blaming the victim

Blaming the Victim verschijnt in verschillende vormen. Het komt voor bij verkrachtingingen, seksueel geweld en/of misbruik, bij diefstal, zakkenrollen, in relaties, bij mishandelingen etc.

Maar ook bij geestelijke en emotionele mishandeling. Wat denk je van het negeren van een kind, je negeert zijn bestaansrecht. De dader kan het kind de schuld geven. Als het kind liever, mooier, leuker eruit zou zien had de ouder niet zo tegen het kind gedaan. Als het kind, partner nu eens had gedaan wat er gevraagd werd dan was zij niet mishandeld. Ze vraagt er toch zelf om, het is haar eigen schuld, dan had ze maar normaal moeten doen. Tja, en als je portemonnaie uit je broekzak is gestolen, tja dan had je hem daar maar niet in moeten doen. Het is je eigen schuld, dus stop met zeuren. Je kunt je dan afvragen wat een slachtoffer had moeten doen om het incident, gebeurtenis, het misdrijf of overtreding te voorkomen. Je maakt wel onderdeel uit van het misdrijf, tot op zekere hoogte, en zeker in de cultuur van blaming-shaming the victim.
De schuld aan het slachtoffer geven is niet iets wat universeel is. In het ene cultuur komt dit meer voor dan in het andere. Maar ook je achtergrond, familie en waar je opgegroeid bent speelt hierin een rol. Echter

psychologisch gezien schijnt het een natuurlijke reactie teweeg te brengen om het slachtoffer de schuld te geven voor wat hem/haar is overkomen. Niet iedereen is namelijk begaan met het slachtoffer.  Maar het slachtoffer bewust te beschuldigen voor wat het hem/haar  is overkomen, is ook niet iets wat bewust gebeurd. Soms wordt er dan gezegd, dan had je maar niet met hem/of haar om moeten gaan. Je weet toch dat hij/zij een slechte invloed op je heeft of dat hij/zij geen goed persoon is. Als je dan problemen krijgt dan heb je daar zelf om gevraagd. Wij hebben je voor hem/haar gewaarschuwd. In het algemeen realiseren de mensen niet eens wat ze aan het doen zijn. En soms weten zij dat wel, en als zij dat wel weten is dat schrikbarend te noemen en is dit onacceptabel gedrag. Soms denken de mensen als ik in zo’n situatie had verkeerd dan was mij dat niet overkomen want ik had anders gehandeld. Maar dat is het hem nou juist:” Dat kun je niet weten, je staat ten slotte niet in zijn of haar schoenen.”

De belangrijkste hypothese over “blaming the victim”is wat men noemt “Just World Hypothesis”. Het idee dat mensen vinden dat wat hen is overkomen dat ze dat verdient hebben.  Er is net alsof wij sterk moeten geloven dat we allemaal datgene krijgen wat wij verdienen en wij de  gevolgen en de consequenties daarvan moeten leren dragen.”
Dit ziet men meer bij de Amerikanen dan in andere culturen.  Amerikanen  zijn opgegroeid in een cultuur die de Amerikaanse droom najaagt en zij hebben het idee dat zij daardoor allemaal hun eigen lot bepalen. “Zij vragen er dan om.”
“In andere culturen, overkomt men bepaalde gebeurtenissen. Zij hebben geen keuze en men heeft het te ondergaan. Ze kunnen niet kiezen bijvoorbeeld:” vanwege  de oorlog of vanwege de armoede.  

Wat wel beter wordt erkend is dat soms slechte dingen bij  goede mensen gebeuren.

“Surely, there was some reason that the neighbor’s child was assaulted, and that will never happen to their child because that other parent must have been doing something wrong.”

Je krijgt niet zomaar de jeugdbescherming of de kinderbescherming op je dak, er zal vast en zeker iets niet goed gaan in de opvoeding.

En sommige willen het slechte in een persoon niet zien. Al helemaal niet als het hun kind, broer, zus, ouder of een ander familielid is. Hij/zij is zo’n lief persoon daar zit geen kwaad in, dat had ik toch niet achter deze persoon gezocht. Dat deze persoon daartoe in staat is. Het is toch zo’n lieve vader. Kijk naar de ice-man. Hij was een liefhebbende vader, een gezinsman. Niemand had gedacht dat hij tig moorden op zijn geweten had. Hij heeft jaren zijn gang kunnen gaan zonder dat men het vermoeden had dat hij een van de grootste moordenaars van Amerika was. Of mijn broer heeft dat meisje niet verkracht, al beweert zij van wel, ze hebben wel seks gehad, maar dat was op vrijwillige basis.

“No matter what we want to believe, the world is not a just place. And it takes some difficult cognitive work to accept both that bad things sometimes happen to good people, and that seemingly normal people sometimes do bad things.”

Inversietheorie

De inversietheorie is een leer, die stelt dat in gevallen waar zich op het oog een slachtoffer-dader-situatie voordoet, de rollen  in werkelijkheid voor de dader zijn omgedraaid. Het is verwant met blaming the victim en projectie. Inverteren betekent omkeren. Een dader die op deze manier denkt legt de schuld van een meningsverschil of een ruzie volledig bij de ander. Hierdoor is de dader niet geneigd de oorzaak van het probleem aan te pakken of het eigen gedrag te veranderen en ontstaat een vicieuze cirkel waarbij hij zijn gedrag blijft herhalen met telkens dezelfde consequenties.

Slachtoffers kunnen hun eigen situatie voor zichzelf of voor anderen erger voordoen, dan dat die is.

De dynamiek van de dramadriehoek vangt meestentijds aan door het aaneensluiten van de inversietheorieën van de deelnemende partijen, de aanklager, de redder en het slachtoffer.

Aanklager

  • treft geen blaam
  • is niet zelf verantwoordelijk
  • heeft zelf het gevoel beter te zijn dan de ander
  • houdt anderen op afstand

          Redder

  • maakt zichzelf belangrijk
  • maakt anderen afhankelijk
  • laat zien hoe goed hij of zij is
  • bemoeit zich met anderen, niet met zichzelf

        Slachtoffer

  • hoeft niet na te denken,
  • hoeft niet te kiezen
  • heeft geen verantwoordelijkheid voor het eigen gedrag
  • wordt door anderen verzorgd

Theorieën van daders

Voorbeelden van dergelijk gedrag:

  • De pedoseksueel die beweert dat de kinderlijke seksualiteit hem uitlokte tot zijn daden. Kinderen kennen een eigen seksualiteit, gevoelens en lichaamssensaties, maar die is niet gericht op het seksueel verleiden van volwassenen. Kinderen vinden het niet meer dan fijn om aandacht te krijgen. Bovendien manipuleren veel daders willekeurig dan wel onwillekeurig de relatie met het kind tot een seksuele relatie, het zogenaamde grooming.
    • Ook plegers van incest gebruiken deze argumenten.
  • Verkrachters beweren dat een vrouw uitdagend gekleed was of zich uitdagend gedroeg, waardoor “zij er zelf om vroeg”. In feite beschrijven zij de ‘triggers’ die bij hen de gewelddadige seksuele gevoelens opwekten.
  • Corrupte politici die door het gerecht worden aangepakt, beschuldigen zelf de rechter van partijdigheid en corruptie. Duitse veroordeelde oorlogsmisdadigers verweten hun rechters een ‘overwinnaarsjustitie’ te voeren.
  • Er waren Nazi’s, die beweerden dat de Joodse gemeenschap op de wereldheerschappij en de onderwerping van het Arische ras uit was. In feite waren zij het zelf, die op de macht uit waren, de Joodse gemeenschap en de zigeuners probeerden uit te roeien en de Slavische volkeren probeerden te onderwerpen. De Japanners beweerden dat ze onder het motto ‘Azie voor de Aziaten’ het continent wilden bevrijden van koloniale overheersers. In feite gedroegen ze zich tegenover de inheemse bevolking van de bezette gebieden niet anders.
  • Intolerante daders stellen dat als iemand op wil vallen, met name iemand uit een kennelijk achtergestelde groep of uit een groep waarvan de identiteit omstreden is, zichzelf discrimineert. Aangezien discriminatie het onderscheid maken op niet ter zake doende eigenschappen betreft is er sprake van een paradoxale situatie:
    • de gediscrimineerde accentueert bepaalde groeps- of persoonsgebonden eigenschappen om daarmee het recht op te eisen ‘anders’ te zijn
    • de intolerante accepteert dat ‘anders’ zijn niet.

In feite discrimineert de dader wel, aangezien hij de eigenschap waardoor het slachtoffer ‘anders’ is centraal stelt en ‘daardoor’ van belang is. De gediscrimineerde legt juist, voor gelijke rechten, de nadruk op zijn bijzonderheden.

  • Een bekend voorbeeld is de man die vreemd gaat, omdat “zijn vrouw hem niet begrijpt”.

“The absolute safest thing to do would be to never leave your house because then you’d be much less likely to get victimized”

Theorieën van slachtoffers

  • Mensen die worden gepest, beweren soms dat er geen enkele reden voor de tegen hen gerichte daden was. Er is sprake van een misdrijf, wanneer hen op niet-objectieve gronden rechten zijn onthouden. Toch blijken mensen zich van tevoren al geschikt te hebben in een ‘slachtofferrol’. In het geval van discriminatie kan het slachtoffer vooroordelen, die er over de groepsidentiteit van de groep waartoe het slachtoffer behoort, bestaan min of meer accepteren. Dit gebrek aan weerbaarheid versterkt meestal de al negatieve opvattingen van de dader of daders.
  • Mensen met een zwakke positie op de arbeidsmarkt kunnen deze zelfde redenering toepassen op hun soms rampzalig arbeidsverleden, daarbij hardnekkig ontkennend dat ze voor hun arbeidsplek minder geschikt waren.
  • Personen met geestelijke stoornissen weigeren vaak de realiteit van hun stoornis te erkennen. De sociale isolatie door hun gedrag wordt toegeschreven aan anderen: “iedereen is gemeen”, “niemand begrijpt me”, “jullie behandelen me als de dorpsgek, vind je het dan raar dat ik zo reageer?”

 Copyright ©  Alle rechten zijn voorbehouden aan de maker van deze website: Choosewise.nl.