Borderline

 

Wat is Borderline

Borderline, deze term werd niet voor niets genomen……grens…….

Borderline werd gebruikt voor mensen die eigenlijk in twee categorieën waren in te delen, Psychosen (verwardheid) en neurose (angst en stemmingsstoornissen) . Ze werden beschouwd als grensgevallen waarmee nauwelijks iets was aan te vangen.

In de dagelijkse praktijk wordt meestal gesproken van een borderlinestoornis of kortweg borderline. De begrippen borderline persoonlijkheidsstoornis en borderline syndroom worden tegenwoordig als vaag en veelomvattend beschreven. Tegenwoordig wordt meer de term Emotionele Regulatiestoornis (ERS) gebruikt.

Wat is Borderline? Intense stemmingswisselingen en een constante gevoel van leegte, dat is waar mensen met borderline mee moeten leven. Je kent momenten van intens geluk afgewisseld kunnen worden met momenten waarin je diepbedroefd kunt zijn. Deze stemmingswisselingen zijn onvoorspelbaar en grillig. Dit is voor jezelf lastig maar ook voor je omgeving die hier vaak geduld en begrip voor op moeten brengen. Maar ook dat houdt op een gegeven moment op. Borderline komt meer voor bij vrouwen dan bij mannen en komt als eerste tot uiting tussen en 18e en het 25ste levensjaar.

Mensen met borderline zijn impulsief, hebben sterke stemmingswisselingen en last van onbeheerste agressie. Ze worden vaak overspoeld door emoties. Ze zijn bang in intieme relaties. Borderliners worden ook wel omschreven als zwart wit denkers; ze beschouwen de mensen in hun omgeving als goed of fout en wisselen overmatig idealiseren en kleineren af – een tussengebied is er niet. Hun onvoorspelbare en soms claimende gedrag zet uiteindelijk elke intieme relatie onder druk. Borderliners zoeken voortdurend naar aanwijzingen dat de ander niet van hen houdt, en zodra ze dat bewijs gevonden hebben worden ze woedend en stoten ze de ander van zich af. Daarmee bereiken ze juist dat waar ze zo bang voor waren: dat ze worden verlaten. Waar andere mensen zichzelf als een constante ervaren in de loop van hun leven, weten mensen met borderline eigenlijk niet wie ze zijn. Ze hebben tegenstrijdige beelden van zichzelf die ze niet kunnen integreren. Daardoor voelen ze zich permanent leeg. Hun impulsieve gedrag brengt hen vaak in moeilijkheden. Ze hebben moeite om relaties te onderhouden of werk te behouden, en geregeld brengen ze zichzelf in gevaar door roekeloos gedrag.

“Life is to short to stress yourself with people who don’t even deserve to be an issue in your live”.

Behandeling

Tegenwoordig is deze stoornis goed te behandelen:” Uit een Nederlands onderzoek bleek dat ruim de helft van de borderlinepatiënten die schematherapie hadden gevolgd na vier jaar was hersteld, en dat bij in totaal tweederde een flinke verbetering van de symptomen meetbaar was. Groepstherapie blijkt zelfs nog effectiever dan de individuele schematherapie. Volgens Amerikaanse onderzoekers voldeed 94 procent van de deelnemers na acht maanden groepstherapie niet meer aan de criteria van borderline persoonlijkheidsstoornis. Aan de Universiteit van Maastricht vindt momenteel een groot onderzoek plaats naar het effect van groeps-schematherapie bij borderline persoonlijkheidsstoornis, onder leiding van hoogleraar Arnoud Arntz. De voorlopige resultaten van deze groepsbehandeling bij de riagg Maastricht zijn al even hoopgevend. Herkenning, van elkaar leren en onderlinge steun dragen volgens de onderzoekers bij aan het ­succes. Doordat de deelnemers elkaars problemen herkennen, voelen ze zich sneller veilig”.

Een andere effectieve therapie is specifiek gericht op het behandelen van de ernstigste symptomen van de stoornis, zoals zelfbeschadiging en suïcidaal gedrag. Vrijwel alle borderliners denken weleens aan zelfmoord. Een aanzienlijk deel doet zelfmoordpogingen of houdt zich bezig met automutilatie. Een op de tien borderliners overlijdt zelfs door zelfmoord. De Amerikaanse hoogleraar psychologie Marsha Linehan ontwikkelde daarom dialectische gedragstherapie, een methode die de cliënt wil laten inzien dat het leven de moeite waard is. Mindfulness en acceptatie vormen een belangrijk onderdeel. Daarnaast leert de cliënt allerlei communicatievaardigheden en technieken om met acute crisissituaties om te gaan. ‘Radicale acceptatie van het leven zoals het is, niet zoals het zou moeten zijn,’ zo omschrijft Linehan haar methode.

Een van de dingen die patiënten leren, zo vertelde Linehan, (zelf borderliner) op het borderline-congres in Amsterdam, is dat ze emotionele uitbarstingen kunnen voorkomen door het toepassen van plotselinge temperatuurwisselingen, zoals hun handen afwisselend onder heet en koud stromend water houden. Het effect is volgens haar groot, al werkt het alleen op de korte termijn. ‘Door plotselinge temperatuurverschillen kun je ineens even helder denken en beter nadenken over je emoties,’ zegt Linehan. Ook leren cliënten hun emoties te beschrijven: ‘Alleen al het benoemen van een emotie werkt regulerend.’

De negen kenmerken van borderline

Hoewel borderline niet bestaat kunnen we wel een aantal punten benomen die typisch zijn bij een borderline stoornis.

Er is niet één soort borderline. De ernst en impact kunnen verschillen van persoon tot persoon. Bij de milde vorm heb je nog last van angst en twijfels over jezelf en lukt het je vaak om nog goed te kunnen functioneren. Bij een zwaardere vorm van borderline is dat een stuk moeilijker. Woedeaanvallen en zelfbeschadiging kunnen er zorg voor dragen dat je geïsoleerd raakt en je eenzaam voelt. Juist bij de zwaardere vorm is het vaak moeilijk om werk te hebben en of fijne en leuke persoonlijke relaties te onderhouden.

  1. Krampachtig proberen te voorkomen dat iemand je feitelijk of vermeend in de steek laat. In je onzekerheid leef je met de angst dat je door je partner/familie/vrienden in de steek wordt gelaten en dit gaat vaak hand in hand met gevoelens van onmacht, jaloezie en schaamte. Ongeacht of het vriendschappelijk of liefdesrelaties zijn: de relatie is vaak heftig en over het algemeen kort van duur. Als het vertrouwen wordt geschaad dan neemt de Borderliner meteen afscheid van de ander. Als er gemis optreedt dan moet de persoon meteen terugkomen. Een relatie met een borderliner bestaat uit aantrekken en afstoten. Soms herhaaldelijke malen achtereen.
  2. Een patroon van instabiele en intense relaties, waarbij de ander heel erg wordt geïdealiseerd of juist gekleineerd.
  3. Identiteitsstoornis: duidelijk en aanhoudend instabiel zelfbeeld of zelfgevoel. Zij weten niet wie zij zijn en waar ze voor staan. De buitenwereld bestempeld hen als raar omdat ze anders reageren. Dit veroorzaakt de onzekerheid met als gevolg dat zij zich nog slechter gaan voelen.
  4. Impulsiviteit op ten minste twee gebieden die je mogelijk kunnen schaden (bijvoorbeeld geld verkwisten, seks, misbruik van middelen, winkeldiefstal, roekeloos rijden, vreetbuien, zwart wit denken). Als je Borderline heb dan doe je wat in je opkomt en opdat moment goed aanvoelt.
  5. Terugkerende suïcidale gedragingen, of dreigingen, of automutilatie (zelfverwonding). De leegte zorgt samen met boosheid, angst, teleurstelling en gekwetstheid zoveel spanning op dat alleen lichamelijke pijn voor afleiding zorgt. In een fase van depressie of psychosekan een borderliner geen zin meer hebben in het leven.
  6. Sterk wisselende stemmingen (bijvoorbeeld periodes van intense dysforie – het tegenovergestelde van euforie, prikkelbaarheid of angst meestal enkele uren durend en slechts zelden langer dan een paar dagen). Stemmingen wisselen elkaar razendsnel af zonder dat er een directe aanwijsbate aanleiding voor is. Tussen gevoelens van intens verdriet en intens geluk kunnen maar enkele minuten liggen.
  7. Een chronisch gevoel van leegte. Zij hebben het gevoel alleen in deze wereld te staan. De omgeving reageert anders dan dat zij reageren waardoor zij zich weer onbegrepen, eenzaam en leeg voelen.
  8. Inadequate, intense woede of moeite om je kwaadheid te beheersen (bijvoorbeeld regelmatig terugkerende driftbuien, aanhoudende woede of herhaaldelijke vechtpartijen). Vaak staat de woede niet in verhouding met de situatie en lost het niets op.
  9. Voorbijgaande, aan stress gebonden paranoïde ideeën of ernstige dissociatieve verschijnselen (het idee buiten de werkelijkheid te staan, een geestesgesteldheid waarin bepaalde gedachten, emoties, waarnemingen of herinneringen buiten het bewustzijn worden geplaatst, tijdelijk niet ‘oproepbaar’ zijn of minder samenhang vertonen.).

Om Borderline te hebben moet je vijf van deze kenmerken hebben. Of je daadwerkelijk borderline hebt is moeilijk vast te stellen en zal door een psycholoog vastgesteld moeten worden.

Borderline kent ook een aantal bijkomende aandoeningen zoals: Eetstoornissen, depressie, bipolaire stoornis, psychose, PTSS en ADHD. 

Hoe eerder een borderline vastgesteld wordt, hoe groter de kans op een succesvolle behandeling.

” You have to learn the rules of the game, and then you have to play better than anyone else.”

Hoe kom je aan deze stoornis?  

Voor het ontwikkelen van deze persoonlijkheidsstoornis moet een bepaalde aanleg aanwezig zijn. Stemmings

wisselingen, impulsiviteit en angstigheid bij een borderlinepatiënt zijn aangeboreneigenschappen. Maar deze aanleg komt niet tot uiting zonder bepaalde stressvolle gebeurtenissen. Denk hierbij aan seksueel, fysiek of emotioneel misbruik. Maar ook als de ouders over het kind overbeschermend, inconsistent, verwaar­lozend of veeleisend waren. Een ernstige jeugdtrauma kan ook een van de oorzaken zijn.

 

 

 

In hoeverre is borderline erfelijk?

Wanneer een van de ouders borderline heeft, is de kans dat hun kind ook borderline ontwikkelt vijf keer zo groot als bij kinderen waar de stoornis niet in de directe familie voorkomt. Maar omdat borderline afhankelijk is van complexe factoren is het moeilijk te zeggen in hoeverre deze aandoening als geheel erfelijk is. Bekend is wel dat mensen met borderline lage hoeveelheden van het gelukshormoon serotonine in hun bloed hebben. Ook is aangetoond dat bij apen een structureel lage aanmaak van serotonine leidt tot uitzonderlijk impulsief, agressief en zelfdestructief gedrag. Deze apen vertonen, wanneer ze opgroeien in een kille omgeving zonder moeder, gedrag dat zeer vergelijkbaar is met een borderlinestoornis. Wanneer apen die structureel te weinig serotonine aanmaken wél liefdevol worden verzorgd en zich veilig weten te hechten, vertonen ze zulk gedrag niet. Dat ondersteunt de theorie dat borderline een erfelijke component heeft, en dat opgroeien in een onveilige omgeving ertoe kan leiden dat de stoornis tot uiting komt.

Is borderline zichtbaar in de hersenen

Met behulp van MRI-scans heeft de Amerikaanse psychiater Antonia New de afgelopen tien jaar bewezen dat borderlinepatiënten minder verbindingen hebben tussen de amygdala – het emo­tionele brein – en de prefrontale cortex, het verstandige brein. In een ander onderzoek liet New gezonde proefpersonen en proefpersonen met borderline een computerspel spelen waarvan bekend is dat het agressie opwekt bij de speler. Door middel van pet-scans was te zien dat het spel bepaalde activiteit in de hersenen veranderde; oplichtende plekken duidden op warmte en dus hoger brandstofverbruik. In de hersenen van de borderliners draaide vooral het primitieve, emotionele brein harder. Bij de controlegroep vond de meeste activiteit plaats in het verstandige brein: bij hen volgde direct na de eerste boosheid de verstandige rem vanuit de prefrontale cortex. De werking van hun amygdala werd dus van bovenaf geremd. Bij de borderliners bleef de meeste activiteit plaatsvinden in het emotionele brein. Deze hersenbeelden laten dus zien dat heftige emoties bij mensen met borderline minder goed worden gereguleerd door het verstandige brein, de prefrontale cortex. Het is alsof bij hen de natuurlijke rem ontbreekt. Dat zou verklaren waarom mensen met borderline van het ene op het andere moment onredelijk boos kunnen worden, of hevig geëmotioneerd raken door een bepaalde gebeurtenis.Deze bevindingen sluiten aan bij de op dit moment gangbare emotional dysregulation hypothesis, die stelt dat er in het brein van borderliners aantoonbaar weinig verbindingen zijn tussen de amygdala en prefrontale cortex. Het zou verklaren waarom ze emoties veel intenser beleven dan de meeste anderen, en ook waarom ze moeite hebben hun emoties in goede banen te leiden. De amygdala speelt een belangrijke rol bij het reguleren van agressie en angst. Deze oer-emoties worden normaal gesproken afgeremd en bestuurd door ons verstandige brein. Maar blijkbaar is dat bij borderliners niet het geval. Dat ontbreken van een verstandige rem doet denken aan kinderhersenen, die nog in ontwikkeling zijn. Net als een kind wiens lego-toren per ongeluk omvalt, kan een borderliner om de kleinste dingen in woede ontvlammen. En zoals een kind vijf minuten later weer vrolijk door de kamer huppelt, zo kan een borderliner eenzelfde plotselinge omslag in stemming tonen. Op een recent congres in Amsterdam klonk een nieuwe, fascinerende theorie. Opvallend is namelijk dat in de hersenen van borderliners relatief weinig activiteit te zien is in het gebied van Broca, een van de taalgebiedjes en verantwoordelijk voor onze innerlijke stem. Dat zou, ook al is het nog niet met zekerheid vastgesteld, kunnen verklaren waarom mensen met borderline een gevoel van leegte hebben. Het ontbreken van de innerlijke stem zou dus invloed kunnen hebben op het ik-gevoel.

Oorzaken Borderline

Voor het ontwikkelen van deze ernstige persoonlijkheidsstoornis moet een bepaalde aanleg aanwezig zijn. Stemmingswisselingen, impulsiviteit en angstigheid bij een borderlinepatiënt zijn aangeboren eigenschappen. Maar deze aanleg komt niet tot uiting zonder bepaalde stressvolle gebeurtenissen.  De gedachtegang van wetenschappers op dit moment is dat er, om deze stoornis te ontwikkelen, verschillende ingrediënten nodig zijn: traumatische jeugdervaringen én aangeboren persoonlijkheidseigenschappen én emotionele verwaarlozing waardoor iemand zich niet veilig heeft kunnen hechten aan zijn ouders of verzorgers.



Hoe ga je om met iemand die borderline heeft?

Een goede relatie komt niemand aangewaaid. Het is iets waar wij hard voor moeten werken. Als je echter borderline hebt, is het behouden van de relatie een echte uitdaging. De angst om te worden verlaten, de jaloezie en de woedeuitbarstingen zorgt ervoor dat de relatie onder hoogspanning komt de staan. Als de partner aan de relatie begint te twijfelen, wordt de angst alsmaar groter en daarmee ook de relationele problemen.

Omdat  geen één persoon met een borderline persoonlijkheidsstoornis hetzelfde is, is het lastig om precies advies te geven hoe je het beste met borderline gedrag om kunt gaan. Een aantal algemene tips zijn:

  1. Wees realistisch. Je kunt het gedrag van een borderliner niet oplossen. Het maakt niet uit of je sociaal vaardig bent of dat je goed kunt communiceren. Alleen de borderliner kan dat doen met behulp ven een goede hulpverlener. Probeer op een respectvolle manier te communiceren voor jezelf en ook voor de borderliner.
  2. Spreek in ik-boodschappen. De omgang met mensen met een borderline persoonlijkheid kan heftige gevoelens oproepen. Je kunt dan gemakkelijk een verwijtende toon aanslaan. Oefen je erin om duidelijk te maken dat je vanuit jouw ervaring en gevoelens spreekt. ‘Ik denk dat het beter is om nu te stoppen, omdat ik merk dat ik boos word.’ ‘Ik heb even tijd nodig om na te denken, omdat ik nu niet goed weet hoe het verder moet.’
  3. Stel grenzen. Het liefdevol stellen van grenzen. Je bent geen speelbal en laat je ook niet als zodanig gebruiken. Tolereer geen verbalen en fysieke bedreigingen, intimidatie en ook zeker geen geweld.  Gebruik zelf geen geweld maar doe aangifte bij de politie en schakel Veilig thuis in. 
  4. Opkomen voor je eigen gevoelens en behoeften. Maar houd ook rekening dat je door de gevoelens van een borderliner overweldigd kunnen worden. Pijnlijke gevoelens en emoties kunnen naar boven komen en de overhand nemen. Houdt het simpel en ongecompliceerd. Ga zeker niet de diepte in en vraag ook niet door. Je begeeft je dan op glad ijs. Van het ene op het andere moment krijg je niets meer gedaan. Sterker nog jij bent dan degene die fout is. Praat ook niet in de “jij” vorm maar in de “ik” vorm. Spreek in korte eenvoudig begrijpbare zinnen, wees direct en duidelijk en laat vooral geen ruimte voor misverstanden.
  5. Gevoelens en feiten. Denken bepaalt je gevoel en je gedrag. Tussen een situatie die je meemaakt en het gevoel wat je hebt zit altijd één of meer gedachten over die situatie. Wij beoordelen  normaal gesproken situaties en reageren er met onze gevoelens op. Maar een borderliner keert dit vaak om en dat is erg verwarrend. Ze hebben bepaalde gevoelens, zoals de vrees dat een partner hen zal verlaten, zodat zij de feiten veranderen en deze aan hun gevoelens aanpassen. Ze creëren daarmee hun eigen ‘feiten’ of beter gezegd: ze kleuren daarmee de feiten. Maar deze door hun gevoelens gekleurde en ingebeelde situatie, is op dat moment wel hun werkelijkheid. Je kan daarom het beste de gevoelens van een borderliner erkennen en vervolgens proberen ‘jouw werkelijkheid’ aan het plaatje toe te voegen. Bijvoorbeeld: “Je klinkt echt boos. Ik zou ook boos zijn als ik dacht dat je voor altijd weg zou lopen. Tegelijk (dat is beter dan: ‘maar’) wil ik je duidelijk maken dat ik niet de benen neem, maar gewoon naar de winkel ga en over een uurtje terug ben”.
  6. Het bekrachtigen van positief gedrag. Je waardering uitspreken en zeggen wat goed gaat. Maak duidelijk dat je de persoon niet afwijst maar wel haar gedrag afkeurt.  Herhaling kan hierin noodzakelijk zijn. Ga dus niet mee in het probleemgedrag maar maak het bespreekbaar. Kijk naar hun krachten en mogelijkheden.
  7. Omgaan met een borderliner vraagt veel begrip en geduld. Probeer samen te werken. Iemand met een borderline stoornis functioneert meestal als een hol vat. De persoon heeft voortdurend behoefte aan ondersteuning en zoekt contact op. Blijf voorspelbaar en betrouwbaar. Op deze wijze leert de borderliner dat je daadwerkelijk het beste met haar voor hebt. Hoe beter je in staat bent om open en eerlijk te zijn over alles wat er voorvalt in de interactie met elkaar hoe meer en beter je een helpende hand kunt bieden. Ik geef hierbij wel een waarschuwing:” bewaak je eigen grenzen”. Geef ook duidelijkheid, veiligheid en structuur. Het is belangrijk om de verantwoordelijkheid voor het eigen gedrag zoveel mogelijk hij de persoon zelf te laten.
  8. Weet wat borderline is, verdiep je hierin. 
  9. Een aanval van een borderliner moet je niet persoonlijk opvatten. Borderline is een psychische aandoening die behandeld moet worden. 
  10. Je moet niet te hoge eisen stellen en de verantwoordelijkheid van de ander overnemen. Leg het probleem neer bij de borderliner, maak haar verantwoordelijk voor haar eigen gedrag. Vraag naar mogelijke oplossingen. Vraag hoe zij het probleem willen oplossen.
  11. Het belang van de timing is niet geheel onbelangrijk. Indien nodig en afhankelijk van de situatie stel dan het gesprek dan uit. In bepaalde situaties kan de borderliner zich extra kwetsbaar voelen. Zij kunnen zich dan afgewezen en/of waardeloos voelen. Een gesprek zal dan alleen maar moeilijker verlopen.
  12. Een borderliner is er goed in om van onderwerp te veranderen. Negeer deze pogingen. Blijf vooral kalm en herhaal je standpunt. Lukt dat niet neem dan een time-out en zeg duidelijk dat je nog terug komt op dit onderwerp. Loop niet zomaar weg maar houdt je aan de gemaakte afspraak.
  13. Time-out afspreken. Spreek een time-out af om scheldpartijen even een halt toe te roepen. Even de tijd nemen om op adem te komen. Dit voorkomt dat de gemoederen te hoog oplopen en het conflict alleen nog maar verder zal gaan escaleren. Spreek duidelijk af dat je een time-out neemt en voor hoe lang. Een paar uur of een dagdeel. Respecteer de time-out en ga elkaar niet achterna lopen. Geef degene de ruimte voor deze time-out. Neem geen dagen de tijd. Zodra de time-out gepasseerd is kun je weer terug in gesprek gaan.
  14. Time-out. Neem  zo nu en dan tijd voor jezelf. Stap even uit de rol van partner en geniet van je vrienden/familie en kennissen. Trek er zo nu en dan even zonder partner op uit. Om even de batterij weer terug op te laden.
  15. Wees betrouwbaar en consistent.

 

“To live would be an awfully BIG adventure.”

De-escalatie!

 

Deëscaleren is eigenlijk niet meer dan de juiste dingen op het juiste moment zeggen. Of anders geformuleerd: zo optreden dat de angel uit het conflict wordt gehaald. Die angel kun je op verschillende manieren verwijderen. Bijvoorbeeld door gewoon de borderliner zijn zin te geven. Dan is het probleem tijdelijk opgelost. Soms is dat een goede reactie. Zeker als het om je eigen veiligheid gaat. Nadeel is dat de Borderliner de volgende keer weer dezelfde truc zal uithalen. Liever niet teveel toepassen.

 

Een andere manier is de Borderliner serieus te nemen in zijn beleving van de situatie. Maar er eveneens voor zorgen dat jouw standpunt overeind blijft. Dit laatste is niet altijd zo eenvoudig.  

  1. Afstand nemen. Zeg dat je het beste wilt nadenken over de situatie of het onderwerp en daar later op terug wil komen. Of neem een korte tijd om daarover na te denken. Spreek vooral rustig. Praat kordaat op een manier die de borderliner als persoon bevestigd zonder daarbij jezelf tekort te doen. Bevestig ook niet zijn beschuldigingenen beweringen.
  2. Afleiding zoeken. Stel voor om even samen iets anders te gaan doen. Even weg en afleiding zoeken.
  3. Een aanval van een borderliner moet je niet persoonlijk opvatten. Borderline is een psychische aandoening die behandeld moet worden. De harde kritiek en beschuldigingen  van de borderliner moet je niet zien als een persoonlijke aanval op jou. Probeer dit los te zien, ook al is dat heel moeilijk. Beschouw de aanval als onderdeel van de stoornis en van de situatie en zorg ervoor dat je niet verstrikt raakt in de emotionele wervelwind van de borderliner.
  4. Zoek zelf steun.Het omgaan met een borderliner  kan behoorlijk intensief zijn. Daarom is het van belang zelf ook steun te zoeken. 

Dit kun je toepassen op elk moment van crisis of momenten van intense emoties. 

Impulsiviteit is een belangrijke eigenschap van mensen met een borderlinestoornis en deze impulsiviteit kan zich ook uiten in een periode dat een borderliner euforisch is. Ga daar niet in mee en blijf nuchter en reëel.

In verband met de leesbaarheid verwijs ik naar de borderliner als een “zij”. Dit is puur taalkundig gekozen. Het is niet de bedoeling te concluderen dat borderliners altijd vrouwen zijn en dat slachtoffers van borderliners altijd mannen zijn! Er zijn heel wat vrouwen slachtoffer van een mannelijke borderliners! Alle slachtoffers van borderline m/v zijn hier van harte welkom!

 

Bron: DSM 

Copyright © Alle rechten zijn voorbehouden aan de maker van deze website: Choosewise.nl.